Bilindiği üzere, Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair 03.04.2003 tarih ve 4839 sayılı Kanun, 17/04/2003 tarih ve 25082 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak, 1 inci maddesi 15.04.2003 tarihinden, 6 ncı maddesi 01.04.2003 tarihinden, diğer maddeleri ise yayımı tarihinden itibaren yürürlüğe girmiş bulunmaktadır.
Bu Kanunla yapılan değişiklikler ile getirilen yeni düzenlemelerin Sandığımıza tabi daire, kurum ve ortaklıklar ile iştirakçilerimize sağladığı hak ve yükümlülüklerin aşağıdaki ana başlıklar altında incelenmesi gerekmektedir.
I- Emeklilik Kesenekleri oranındaki artış,
II- Hizmet Borçlanması tahakkuklarının hangi esaslar dahilinde tespit edileceği,
III-İştirakçilerin görevleri ile ilgilerinin kesilmesini gerektiren yaş haddinin 61 olarak tespiti ve yaş haddi nedeniyle emekliye sevk edilenlerin hakları,
Bu konuların sırası ile açıklanmasında fayda görülmektedir.
I- Emeklilik Kesenekleri oranındaki artış;
17.04.2003 tarih ve 25082 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 03.04.2003 tarih ve 4839 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 15.04.2003 tarihinde yürürlüğe giren 1 inci maddesi ile 5434 sayılı Kanunun 14 üncü maddesinin (a) fıkrasında yer alan “%15” oranı “%16” olarak değiştirilmiştir.
Söz konusu, Kanunun 1inci maddesinin yürürlük tarihi 15.04.2003 olmasına rağmen Kanun 17.04.2003 tarihinde yayımlandığından Nisan 2003 ayına ait emeklilik keseneklerinin %16 oranında kesilmesi mümkün olamamıştır. Bu nedenle, 15.04.2003 tarihinde kesilmesi gereken %1 emekli keseneği farkının 15.05.2003 tarihinde kesilmesi gereken %16 emekli keseneği ile birlikte Sandığımıza gönderilmesi,
Diğer taraftan, Sandığımız iştirakçilerinden ayın “1” inde aylık alanların (Örneğin, T.C. Merkez Bankası A.Ş. personeli, Dışişleri Bakanlığı Yurtdışı kadrolarında çalışanlar, Özelleştirilmek suretiyle Kamu Kurum ve Kuruluşu niteliğini kaybeden kuruluşlarda görev yapanlar v.b.) 15.04.2003-01.05.2003 tarihleri arasındaki süreye ait emekli keseneği farklarının Mayıs 2003 aylıklarından kesilerek bu aya ait %16 emekli keseneği ile birlikte Sandığımıza gönderilmesi,
Gerekmektedir.
Ayrıca, gerek bu kanunun yürürlüğünden önce gerekse kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra geçmiş hizmet sürelerini borçlananların borçlandıkları tutarlar, aylıkların ödeme tarihine göre 1 Mayıs 2003 veya 15 Mayıs 2003 tarihinden itibaren ilgililerin aylık veya ücretlerinin %16’sı oranında kesinti yapılarak tahsil edilecektir.
II- Hizmet Borçlanması tahakkuklarının hangi esaslar dahilinde tespit edileceği;
Kanunun 4 üncü maddesi ile, 5434 sayılı Kanunun Ek 31 inci maddesinde yapılan değişiklik uyarınca Kanunun yürürlüğe girdiği 17.04.2003 tarihinden itibaren geçmiş hizmet sürelerini borçlanmak için yazılı olarak Sandığımıza başvuranların hizmet borçlanması tahakkuklarında tabi oldukları personel kanunlarında yer alan hükümlere göre belirlenecek göreve giriş derece, kademe ve ek göstergeleri ile emekli keseneğine esas aylığın hesabına ait tüm unsurların (göreve giriş derece kademesinin göstergesi, varsa bu dereceye ait ek gösterge rakamı, taban aylığı, emeklilik tazminatı ve kıdem aylığında değerlendirilecek süre varsa bu süreye ait kıdem aylığı) toplamının o tarihte yürürlükte bulunan katsayılar ile çarpımı sonucu bulunacak tutarlar esas alınarak, yine o tarihteki kesenek ve karşılık oranlarına göre hesap edilecektir.
ÖRNEK :
|
Öğrenim Durumu |
Derece-Kademe |
|
||
İlkokul Mezunu |
15/1 |
171.675.000 |
||
Ortaokul Mezunu |
14/2 |
171.874.000 |
||
|
Lise Mezunu |
13/3 |
172.125.000 |
||
|
Lise Dengi Mesleki Okul Mezunu |
12/2 |
172.350.000 |
||
|
2 Yıllık Yüksekokul Mezunu |
10/2 |
172.913.000 |
||
|
3 Yıllık Yüksekokul Mezunu |
10/3 |
173.025.000 |
||
|
4 Yıllık Yüksekokul Mezunu |
9/1 |
173.138.000 |
||
|
5 Yıllık Yüksekokul Mezunu |
9/2 |
173.250.000 |
III- İştirakçilerin görevleri ile ilgilerinin kesilmesini gerektiren yaş haddinin 61
olarak tespiti ve yaş haddi nedeniyle emekliye sevk edilenlerin hakları;
A) Bu Kanunun 2 nci maddesi ile, 5434 sayılı Kanunun 40 ıncı maddesinin birinci fıkrası ve aynı maddenin (a), (b) ve (d) bentleri;
“İştirakçilerin görevleri ile ilgilerinin kesilmesini gerektiren yaş haddi 61 yaşını doldurdukları tarihtir. 61 yaşını dolduranların açıktan veya naklen tayinleri yapılamaz. Ancak, personel kanunlarındaki yaş hadlerine ilişkin hükümler ile 43 üncü madde hükmü saklıdır.
a) 6400 ve daha yukarı ek göstergeli görevlere müşterek kararname veya Bakanlar Kurulu kararı ile atanmış olup, bu görevleri fiilen yürütmekte olanlardan görevin önem, sorumluluk ve niteliği itibarıyla hizmetine ihtiyaç duyulup görevinde kalmalarında fayda görülenlerin yaş hadleri, Bakanlar Kurulu kararı ile 65 yaşını doldurdukları tarihi geçmemek üzere uzatılabilir.
b) Üniversite öğretim üyelerinin görevleri ile ilişkilerinin kesilmesini gerektiren yaş haddi 67 yaşını doldurdukları tarihtir.
d) (a) bendinde belirtilen görevlere 61 yaşını, (b) bendinde belirtilen görevlere 67 yaşını ve (ç) bendinde belirtilen görevlere de hizalarında gösterilen yaş hadlerini doldurmuş bulunanlar açıktan veya naklen tayin edilemezler.” şeklinde değiştirilmiştir.
Buna göre,
1) 5434 sayılı Kanunun 40 ıncı maddesi uyarınca 17.04.2003 tarihinden itibaren iştirakçilerin görevleriyle ilgilerinin kesilmesini gerektiren yaş haddi 61’dir.
2) Aynı maddenin (a) bendine göre 6400 ve daha yukarı ek göstergeli görevlere müşterek kararname veya Bakanlar Kurulu Kararı ile atanmış olup, bu görevleri fiilen yürütmekte olanlardan görevlerinde kalmaları uygun görülenlerin (görevin önem, sorumluluk ve niteliği itibarıyla hizmetine ihtiyaç duyulanların) yaş hadleri Bakanlar Kurulu Kararı ile 65 yaşını doldurdukları tarihi geçmemek üzere uzatılabilecektir.
3) 6400 ve daha yukarı ek göstergeli görevlerde bulunanların yaş hadlerinin 65 yaşını dolduracakları tarihe kadar uzatılması mümkün bulunmakla beraber 61 yaşını dolduranlar bu görevlere atanamayacaklardır.
B) 5434 sayılı Kanuna aynı Kanunla eklenen ;
1- Geçici 213 üncü maddeye göre:
1) 6400 ve daha yukarı ek göstergeli görevlere müşterek kararname veya Bakanlar Kurulu kararı ile atanmış olup, bu görevleri kanunun yayımı tarihi olan 17.04.2003 tarihinde fiilen yürütmekte olanlardan;
a- Kanunun yayımı tarihinden önce 61 yaşını dolduranlar Kanunun yayımı tarihinden itibaren,
b- Kanunun yayımını izleyen iki ay içerisinde 61 yaşını dolduranlar 61 yaşını doldurdukları tarihten itibaren,
İki ay süreyle görevlerinde kalacaklar, bu süre içinde Bakanlar Kurulunca görevde kalmalarına karar verilmemiş ise sürenin bitim tarihinden itibaren görevleri ile ilişikleri yaş haddi hükümleri uygulanmak suretiyle kesilecektir.
Kanunun yayımını izleyen iki ay geçtikten sonra 61 yaşını dolduranlar ise 40 ıncı maddeye tabi olduklarından 61 yaşını doldurdukları tarihten itibaren yaş haddi hükümleri uygulanmak suretiyle emekliye sevk edileceklerdir.
2) 6400 ve daha yukarı ek göstergeli görevlere müşterek kararname veya Bakanlar Kurulu Kararı ile atanmamış olanlar ile ek göstergesi 6400’den az olan görevlerde bulunanlardan;
a- Kanunun yayımı tarihi olan 17.04.2003 tarihinden önce 61 yaşını dolduranlar Kanunun yayımı tarihinden,
b- Kanunun yayımı tarihinden sonra 61 yaşını dolduracak olanların, 61 yaşını doldurdukları tarihten,
itibaren yaş haddi hükümleri uygulanmak suretiyle emekliye sevk edilerek görevleri ile ilişikleri kesilecektir.
2-Geçici 214 üncü maddeye göre;
Makam tazminatı ödenmesi öngörülen görevlerde bulunmakta iken 40 ıncı maddenin bu kanunla değişik hükmünün yürürlüğe girdiği tarihte haklarında yaş haddi hükümleri uygulanmak suretiyle emekliye sevk edilenler ile geçici 213 üncü madde ile verilen süreler sonunda yaş haddi nedeniyle emekliye ayrılacakların yaş haddinin 65’den 61’e indirilmesi sonucu bulundukları görevde iki yılı doldurmaları imkanı ortadan kalkmaktadır. Geçici 214 üncü madde ile sadece bu durumda olanlar için 5434 sayılı Kanunun Ek 68 inci maddesi ile makam tazminatının emekliliğe yansımasını sağlamak üzere öngörülen makam tazminatlı görevlerde iki yıllık süreyi doldurma şartı kaldırılmıştır.
ÖRNEK: Kanunun yayımı tarihinde 25.03.1941 doğum tarihine göre 62 yaşında olan ve makam tazminatına müstehak bir görevde bulunan, ancak bu görevini 1 yıl 3 aydır sürdüren bir iştirakçimiz, 61 yaşını doldurmuş olması nedeniyle yaş haddinden emekliye sevkedileceğinden 5434 sayılı kanunun Ek 68 inci maddesinde öngörülen 2 yıllık süreyi tamamlamamış olmasına rağmen bu hüküm gereği emekliliğinde makam tazminatından yararlandırılacaktır.
Ayrıca, yine Kanunun yayım tarihinden önce 61 yaşını doldurmuş olmaları nedeniyle kanunun yürürlük tarihinden itibaren yaş haddinden emekliye sevk edilecekler ile Geçici 213 üncü maddede öngörülen sürelerde görevlerinde kalan ve bu sürelerin bitim tarihinden itibaren yaş haddinden emekliye sevk edileceklerden, fiili hizmet süreleri 30 yılı doldurmamış olanlara bir kereye mahsus olmak üzere bir aylık tutarında (5434 sayılı Kanunun Ek 20 nci maddesi uyarınca 1 tam hizmet yılı için öngörülen tutarda) emekli ikramiyesi ayrıca ödenecektir.
ÖRNEK: Kanunun yayım tarihinden önce 61 yaşını doldurmuş olan ve toplam hizmet süresi 26 yıl 9 ay 14 gün olan bir iştirakçimize, yaş haddi nedeniyle emekliye sevki üzerine 5434 sayılı Kanunun Ek 20 nci maddesi uyarınca 26 tam hizmet yılına karşılık ödenen emekli ikramiyesine ilave olarak 1 tam hizmet yılı esas alınarak ayrıca emekli ikramiyesi ödenecektir. Bu şekilde ilgiliye hizmet süresi 26 yıl olmasına rağmen 27 aylık tutarında emekli ikramiyesi ödenmiş olacaktır.
29.03.2003 tarih ve 4833 Sayılı
2003 Mali Yılı Bütçe Kanunu İle 6245 Sayılı
Kanun Uyarınca Yapılan Harcırah Ödemelerine İlişkin Düzenleme;
31.03.203 tarih ve 25065 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan, 29.03.2003 tarih ve 4833 sayılı 2003 Mali Yılı Bütçe Kanunu’nun 51 inci maddesinin 13 üncü fıkrasının (f) bendi;
“... 10.02.1954 tarihli ve 6245 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinin 2, 3 ve 4 üncü bentleri kapsamında 01.04.2003 tarihinden itibaren görevlerinden ayrılacaklar ile anılan Kanunun 11 inci maddesine göre aynı tarihten itibaren harcıraha hak kazanacak olanlara ve özel hükümler gereğince söz konusu kanun kapsamı dışında yer alan tüm kamu kurum ve kuruluşlarının aynı durumda bulunan personeline, bu nedenlere bağlı olarak ilgili mevzuatında öngörülen harcırah ödenmez; bunlardan, ilgili mevzuatında yer değiştirmeleri halinde harcırah verilmesi öngörülmüş olanlara, yer değiştirme koşulu aranmaksızın ve damga vergisi hariç hiç bir vergiye tabi tutulmaksızın 500 milyon lira tutarında ödeme yapılır.
10.02.1954 tarihli ve 6245 sayılı Kanun ile diğer mevzuatın bu bende aykırı hükümleri uygulanmaz.” hükmünü amirdir.
Bilindiği üzere, 6245 sayılı Harcırah Kanununun 10 uncu maddesi uyarınca emekliye ayrılanlarla, Türkiye dahilinde ikamet edeceklere yere kadar ve yalnız bir defaya mahsus olmak üzere (yer değiştirme talebinde bulunmaları halinde) kurumları tarafından harcırah ödenmekte iken 2003 Mali Yılı Bütçe Kanunu ile, 01.04.2003 tarihinden itibaren emeklilik dolayısıyla görevlerinden ayrılanlara bu harcırahın ödenmeyip yer değiştirme koşulu aranmaksızın 500.000.000. TL tutarında bir ödemenin yapılması kabul edilmiştir.
Bu nedenle, (138) sayılı Dış Genelgemizin uygulama yeri kalmamıştır.
Sandığımız, emekli aylıklarını bağladığı kişilerin, sağlık karnesi ve emekli tanıtım kartını beyan ettikleri adreslerine gönderdiğinden ve 01.04.2003 tarihinden itibaren harcırah alabilmek için yer değiştirme zorunluluğu kaldırıldığından, ilgililerin ikametgah adresleri dışında başka bir adres beyan etmelerine gerek kalmamıştır.
Bu konuda personelin bilgilendirilmesi uygun olacaktır.
Önemle arz/rica ederiz.
